خوراک برای بره پرواری؛ 4 گزینه اقتصادی و درصد ترکیب + هزینه ها

خوراک، مهم‌ترین و اصلی‌ترین بخش هزینه‌های یک دامداری را تشکیل می‌دهد. حدود 60 تا 70 درصد هزینه‌های یک دامداری فقط خوراک است و خوراک هم مهم‌ترین و تاثیرگذارترین عامل برای بره پرواری است.

انتخاب جیره‌ صحیح، میزان خرید عمده و قیمت خوراک دام برای بره پرواری، مهم‌ترین عامل در سرعت رشد و سودآوری کسب و کار پرواربندی است. اگر جیره‌بندی به درستی انتخاب نشود، درصد ترکیب مواد اولیه برای خوراک اشتباه باشد یا تصمیمات عجولانه برای افزایش هر وعده غذایی گرفته شود بدون شک روند تولید بره پرواری با شکست روبرو می‌شود.

مراحل پرواربندی و خوراک طلایی بره پرواری

از آنجایی که بره‌های جوان هنوز توانایی هضم علوفه‌های خشن را ندارند، بنابراین استفاده از حجم زیاد و غیراصولی علوفه می‌تواند به دستگاه گوارش و رشد بره‌ها آسیب جدی وارد کند. جیره بره پرواری باید سه نیاز اصلی بره را تامین کند:

• انرژی: رشد بافت عضلانی و چربی
• پروتئین: تشکیل بافت بدن
• فیبر موثر: حفظ سلامت شکمبه

پرواربندی هم معمولاً در سه مرحله انجام می‌شود که به شرح زیر هستند:

مرحله اول: دوره انتقال یا شروع (Starter)

مهم‌ترین و تاثیرگذارترین دوره بره پرواری در اصل همین مرحله اول است. مرحله اول شامل 10 تا 14 روز اول می‌شود که به دوره سازگاری معروف است. هدف اصلی این دوره فقط عادت‌دهی شکمبه به خوراک متراکم است. در این مرحله خوراک اصلی بره هنوز همان یونجه است و کنسانتره باید به آرامی و در میزان کم (حدود 50 گرم در روز) به جیره بره اضافه شود.

اگر ناگهانی خوراک دام را به ذرت و جو در حجم زیاد تغییر دهید، بره احتمالاً دچار اسیدوز شکمبه‌ای و رشد آن مختل می‌شود.

مرحله دوم: دوره رشد (Grower)

این مرحله معمولاً چند هفته طول می‌کشد و رشد اصلی بره هم در این دوره اتفاق می‌افتد. در این مرحله نسبت کنسانتره به 60 درصد از جیره غذایی بره پرواری می‌رسد و باید سهم پروتئین جیره در این مرحله بالا نگه داشته شود. هدف این دوره، رشد استخوان، عضله و بافت عضلانی است.

مرحله سوم: دوره فربه‌سازی (Finisher)

در آخرین مرحله، سهم کنسانتره به حدود 70 تا 80 درصد از جیره می‌رسد و این دوره به عنوان دوره تکمیل چربی و وزن‌گیری نهایی شناخته می‌شود. علوفه موجود در جیره فقط نقش تنظیم‌کننده شکمبه دارند. میزان انرژی جیره در بالاترین سطح ممکن قرار دارد تا بره در کوتاهترین زمان به وزن مطلوب برسد. در این مرحله، کنسانتره نقش خوراک رشد سریع بره پرواری را بر عهده دارد.

اجزای اصلی جیره خوراک بره پرواری چیست؟

خوراک مناسب برای بره پرواری از مواد اولیه متفاوتی تشکیل می‌شود که هرکدام نقش مشخصی در میزان رشد بره دارند.

• غلات

جو، ذرت و گندم منبع اصلی انرژی در جیره پرواری هستند. جو دارای فیبر بالاتر و خطر کمتر اسیدوز است، به همین دلیل هم برای جیره‌های سنتی مناسب‌تر است. بهترین حالت استفاده از جو در خوراک دام به صورت بلغور است. در حالی که، ذرت به دلیل داشتن انرژی بیشتر برای دوره پایانی پروار مناسب است.

• کنجاله

کنجاله سویا و تخم پنبه، منبع اصلی پروتئین قابل هضم در جیره بره پرواری را تشکیل می‌دهند. از آنجایی که کنجاله سویا دارای اسیدهای آمینه بالاتری است، به همین دلیل برای دوره رشد اولیه بهترین انتخاب است.

• تفاله و ملاس چغندر

تفاله و ملاس چغندر که از مازاد کارخانجات قند به دست می‌آید دارای طعمی بسیار شیرین و خوشمزه است و به همین دلیل برای خوراک دام بسیار مناسب است.

• علوفه

یونجه، کاه گندم و سیلاژ ذرت از رایج‌ترین منابع فیبر موثر در جیره بره پرواری هستند. کاه موجود در جیره بیشتر نقش پرکننده و تنظیم شکمبه را دارد، در حالی که فیبر، پروتئین و کلسیم جیره از یونجه تامین می‌شود.

• مکمل‌های معدنی و ویتامینه

مکمل‌های حاوی کلسیم، فسفر، نمک و عناصر کمیاب مانند روی و سلنیوم باید در تمام مراحل پروار در جیره گنجانده شوند تا از اختلالات متابولیکی و کاهش راندمان رشد جلوگیری شود.

• افزودنی‌ها

بی‌کربنات سدیم، پروبیوتیک‌ها و یون‌سازها از جمله افزودنی‌هایی هستند که با تثبیت pH شکمبه به ضریب تبدیل غذایی کمک می‌کنند و باعث رشد اصولی و سریع‌تر دام می‌شوند.

• آب

آب یکی از مهم‌ترین بخش‌ها در جیره روزانه پرواربندی به حساب می‌آید. اگرچه آب ماده‌ای ارزان و همیشه در دسترس است، اما کمبود یا بی‌توجهی به آب مورد نیاز برای دام باعث کاهش رشد می‌شود. از آنجایی که مصرف کنسانتره باعث افزایش تشنگی دام می‌شود، بنابراین آب تمیز و خنک باید همیشه در دسترس دام باشد.

فرمول خوراک بره پرواری

یکی از اشتباهات رایجی که اکثر دامداران برای رشد و وزن‌گیری سریع بره مرتکب می‌شوند، افزایش ناگهانی نسبت کنسانتره در فرمول خوراک بره پرواری است. این کار شاید در بازه زمانی کوتاه روند رشد را افزایش دهد اما در طولانی‌مدت دقیقاً نتیجه معکوس دارد و خطر اسیدوز و افت شدید اشتها را به همراه دارد.

بهترین حالت برای افزایش سهم کنسانتره در جیره بره پرواری به صورت مرحله به مرحله و در طول 7 تا 10 روز است.

بره پرواری در روز چقدر وزن می‌گیرد؟

تغذیه متعادل و رعایت مراقبت‌های بهداشتی از عوامل مهم در وزن‌گیری بره در دوره پروار هستند. با مدیریت اصولی جیره معمولاً دام بین 250 تا 400 گرم در روز وزن اضافه می‌کند. اما میزان افزایش وزن روزانه به عوامل مختلف دیگری نیز بستگی دارد که عبارتند از:

• نژاد و ژنتیک بره
• سن و وزن اولیه ورود به پروار
• کیفیت و ترکیب جیره
• شرایط محیطی و مدیریت گله
• سلامت گوارشی

جدول میانگین افزایش وزن روزانه در مراحل پرواربندی

اگر وزن بره‌ها را در بازه‌های زمانی 10 تا 15 روزه به صورت مرتب یادداشت کنید، روند رشد مشخص می‌شود و با توجه به روند رشد می‌توانید فرمول مناسبی برای جیره بره پرواری در هر مرحله مشخص کنید.

بهترین داروی تقویتی برای بره پرواری چیست؟

این نکته مهم را به خاطر داشته باشید که حتی بهترین داروها و مکمل‌های تقویتی نمی‌توانند جایگزین جیره اصلی روزانه بره شوند. استفاده از مکمل‌ها فقط باید در کنار برنامه تغذیه‌ای منسجم و ترجیحاً با مشورت دامپزشک انجام شود تا نتیجه مطلوبی به همراه داشته باشد.

بهترین و رایج‌ترین مکمل‌ها در بره پرواری عبارتند از:

• مکمل‌های ویتامینه (A، D3، E): تقویت سیستم ایمنی و باروری
• مکمل‌های معدنی (روی، سلنیوم، مس): بهبود اشتها و افزایش متابولیسم انرژی
• پروبیوتیک‌ها و پری‌بیوتیک‌ها: بهبود تعادل میکروبی شکمبه و کمک به هضم بهتر
• داروهای ضد انگل

برای تاثیرگذاری بیشتر مکمل‌ها باید حتماً در زمان مناسب خود و با توجه به شرایط گله مصرف شوند. مکمل‌های ضد انگل معمولاً در ابتدای دوره پروار استفاده می‌شوند. مکمل‌های ویتامینه و معدنی باید در طول کل دوره پروار به صورت مستمر در جیره یا آب استفاده شوند. مصرف خودسرانه یا بیش از حد محرک‌های رشد، علاوه بر خطرات سلامتی برای دام، می‌تواند مشکلات جدی در کیفیت و ایمنی گوشت تولیدی ایجاد کند.

نکات طلایی برای رشد سریع بره پرواری چیست؟

آب: بره پرواری در تمام مراحل باید به آب تازه و کافی دسترسی داشته باشد؛ کمبود آب حتی با جیره ایده‌آل نیز رشد را محدود می‌کند.

فضای آخور: فضای کافی در آخور از رقابت بیش از حد بین بره‌ها جلوگیری کرده و توزیع یکنواخت خوراک را تضمین می‌کند.

دمای محیط: استرس گرمایی یا سرمایی مصرف خوراک را کاهش می‌دهد؛ تهویه مناسب و سایه‌بان کافی در فصول گرم اهمیت زیادی دارد.

پرسش‌های متداول

1. بهترین نسبت کنسانتره به علوفه برای بره پرواری چقدر است؟ این نسبت در طول دوره پروار متغیر است؛ در دوره شروع حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد کنسانتره، در دوره رشد ۵۰ تا ۶۰ درصد و در دوره پایانی ۷۰ تا ۸۰ درصد کنسانتره توصیه می‌شود.
2. بره پرواری روزانه چقدر باید غذا بخورد؟ میزان مصرف خوراک بسته به وزن بدن، سن و مرحله پروار متفاوت است، اما به‌طور کلی با افزایش وزن بره، مصرف ماده خشک روزانه نیز به‌تدریج افزایش می‌یابد.
3. چند روز طول می‌کشد تا بره به وزن کشتار برسد؟ با جیره اصولی و مدیریت مناسب، این دوره معمولاً بین ۷۰ تا ۱۲۰ روز به طول می‌انجامد؛ بسته به وزن اولیه بره و هدف وزن نهایی.
4. آیا جو به‌تنهایی برای پروار بره کافی است؟ جو منبع خوبی از انرژی است، اما به‌تنهایی پروتئین و مواد معدنی کافی را تأمین نمی‌کند و باید همراه با کنجاله، علوفه و مکمل‌های معدنی مصرف شود.
5. علائم اسیدوز شکمبه در بره پرواری چیست؟ کاهش ناگهانی اشتها، اسهال، بی‌حالی و افت وزن از علائم رایج اسیدوز شکمبه‌ای هستند که معمولاً پس از افزایش ناگهانی سهم کنسانتره در جیره رخ می‌دهد.
6. بره پرواری در روز چند گرم باید وزن اضافه کند؟ به‌طور میانگین بین ۲۵۰ تا ۴۰۰ گرم در روز، که در شرایط ژنتیکی و مدیریتی بهینه می‌تواند تا ۴۵۰ گرم نیز افزایش یابد.
7. چرا وزن‌گیری بره در برخی روزها متوقف می‌شود؟ تغییر ناگهانی جیره، استرس محیطی، بیماری یا آلودگی انگلی از رایج‌ترین دلایل توقف موقت رشد در بره‌های پرواری هستند.
8. آیا مصرف مکمل تقویتی برای همه بره‌ها ضروری است؟ نیاز به مکمل بستگی به کیفیت جیره پایه و شرایط سلامت گله دارد؛ در جیره‌های متعادل، مکمل‌های معدنی-ویتامینه معمولاً برای همه بره‌ها توصیه می‌شود، اما نوع و دوز دقیق باید با نظر دامپزشک تعیین شود.